|
|
IUS
IURANDUM
Oath |
|
(
G. Colin,
Fouilles de Delphes, III, 4, 1, Paris, 1930, n. 37,
C, 10-15 ).
|
| |
IUS IURANDUM
IN LEGES
Oath
to obey the laws
|
| |
( 101-100 BC ) |
| |
στρατ[ηγὸς ὕπατος
ἢ ἀνθύπατος, ᾧ] ἢ Ἀσία ἢ Μακεδονία
ἐπαρχεία ἐστίν, | [ὅδ’ ἐ]ν ἡμέραις δέκα ταῖς ἔγγιστα, αἷς
ἂν γν[ωρίσῃ τοῦτον τ]ὸν νόμον τ[ῶι δήμωι κεκυρῶσθαι ἐ]ν τῆι
ἐκκλησίαι, ὀμνυέτω ὅτι ὅσ’ | [ἂ]ν ἐν τούτωι τῶι νόμωι κελεύει
ποιεῖν πάντα ποιείτω, οὔτε ὑπενα[ντίον τι τούτοις, ἄνευ δ]όλου
πονηροῦ. <——>
ἄρχοντες, οἵτινες | [νῦ]ν εἰσιν ἐκτὸς τῶν δημάρχων καὶ ἐπάρχων,
οὗτοι ἐν ἡμέραις πέντε [ταῖς ἔγγιστα αἷς ἂν] ὁ
δῆμος τοῦτον τὸν νόμον κυρώσῃ, ὅσοι μετὰ | [ταῦτ]α ἀρχὴν ἕξουσι
ἐκτὸς ἐπάρχων, οὗτοι ἐν ἡμέραις πέντε ταῖς ἔγγιστα [ὀμοσάτω,
αἷς ἂ]ν εἰς τὴν ἀρχὴν εἴσεται, οἵτινές τε αὐτῶν ἐν Ῥώμ[ῃ]
| [εἰσίν]· ὀμοσάτω τὸν Δία καὶ τοὺς θεοὺς τοὺς πατρώιους ποιήσειν
ὅσα ἐν τούτωι τῶι νόμωι κατακεχώρισται πάντα {ποιήσειν}, καὶ
φροντίσαι ὅπως γέ-|[νητα]ι, μήτε ὑπεναντίον τούτωι
τῶι νόμωι ποιήσειν, μήτε ποιήσειν
ὧι τις ἄλλος ποιήσῃ, μήτε ἄλλως ποιήσειν ἢ ἐν τούτῳ τῶι
νόμωι ἐστὶν ὅπως γένη-|[ται].
|
|
| |
Latin
translation by J. C. Naber
in SEG III
|
| |
Praetor
consul prove consule, cui Asia vel Macedonia provincia est,
is in diebus decem proximis, quibus sciet hanc legem populum
<plebemve> in comitiis iussisse, iurato, sese, quaecumque
hac lege facere iubeat(ur), omnia <facturum neve aliter,
quam in hac lege scriptum est>, faciat, neve adversus legem
sc(iens) dolo malo. |
Magistratus
qui nunc sunt praeter tribunos plebei et praefectos, ei in diebus
quinque proximis, quibus hanc legem populus <plebesve>
sciverit, qui posthac magistratum habebunt praeter <tribunos
plebei et> praefectos, ei in diebus quinque proximis quibus
magistratum inieri(n)t, qui quidem eorum Romae sint, iura(n)to
per Iovem deosque Penates sese, quaecumque hac lege continentur,
omnia esse facturum, ut fiant, neque sese adversus hanc legem
esse facturum neque facturum, quo quis alius faciat, neque aliter
facturum, quam in hac lege scriptum est, ut fiat. |
| —————— |
► Bibliography
Hondius, SEG, I, Leiden, 1923, n. 161 = SEG, III, Leiden, 1927, n. 378 ; Riccobono, FIRA I, Firenze,
1941, pp. 121-131, n. 9 ; Bourne, Coleman-Norton & Johnson,
Ancient Roman Statutes, Austin, 1961, pp. 60-61,
n. 56 ; Girard & Senn, Les lois des Romains, Napoli, 1977, pp. 129-140,
n. 10 ; Crawford, Roman Statutes, I, London, 1996, pp. 231-270,
n. 12. |
| |
| ► Source :
Law engraved on a marble pillar, discovered at Delphi between 1893
and 1896. |
|
| |
(
J. G. C. Anderson,
F. Cumont & H. Grégoire, Studia Pontica, III, 1, Bruxelles,
1910, n. 66 ).
|
| |
IUS IURANDUM
PAPHLAGONUM
Oath
of loyalty sworn in Paphlagonia to Augustus and his descendants
|
| |
( 4-3 BC ) |
| |
ἀπὸ Αὐτοκράτορος
Καίσ[αρος] | θεοῦ υἱοῦ Σεβαστοῦ ὑπατεύ[σαντος τὸ] | δωδέκατον
ἔτους τρίτου, π[ροτέραι] |
νωνῶν Μαρτίων ἐν Γάνγροις ἐν [κ]ά[στροις(?), ὅρ]-|κος
ὁ τελεσθ[εὶς ὑ]πὸ τῶ[ν] κατοικ[ούντων
Πα]-|φλαγονία[ν καὶ τῶν πραγ]ματευομ[ένων πα]-|ρ’
αὐτοῖς Ῥ[ωμαίων]. | ὀμνύω Δία Γῆν Ἥλιον θεοὺς πάντα[ς καὶ
πά]-|σας καὶ αὐτὸν τὸν Σεβασ[τ]ὸν εὐνοή[σειν Καί]-|σαρι Σεβαστῶι
καὶ τοῖς τ[έκ]νοις ἐγγό[νοις τε] | αὐτοῦ πάν[τ]α τ[ὸ]ν τοῦ
[βίου] χρόνον κ[αὶ λό]-|γωι [κ]αὶ ἔργωι καὶ γνώμη[ι, φί]λους
ἡγού[μενος] | οὓς ἂν ἐκεῖνοι ἡγῶντα[ι] ἐκχθρούς {ἐχθρούς}
τε ν[ομίζων] | οὓς ἂν αὐτοὶ κρίνωσιν· ὑπέρ
τε τῶν τ[ούτοις] | διαφερόντων μήτε σώματος φείσεσ[θαι μή]-|τε
ψυχῆς μήτε βίου μήτε τέκνων, ἀλ[λὰ παν]-|τὶ τρόπωι ὑπὲρ τῶ[ν]
ἐκείνοις ἀνηκό[ντων] | πάντα κίνδυνον ὑπομενεῖν· ὅ τί τε ἂ[ν
αἴσ]-|θωμαι ἢ
ἀκούσω ὑπεναντίον
τούτ[οις λε]-|γόμενον
ἢ βουλευόμενον ἢ πρασσό[μενον],
| τοῦτο ἐγμηνύσειν τε καὶ ἐχθρὸν ἔσ[εσθαι τῶι] | λέγοντι ἢ
βουλευομένωι ἢ πράσσο[ντί τι τού]-|των· οὕς τε ἂν ἐκχθροὺς
{ἐχθροὺς} αὐτοὶ κρίν[ωσιν, τού]-|τους
κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν ὅπλο[ις τε] | καὶ σιδήρωι διώξειν καὶ
ἀμυνεῖσ[θαι]. | ἐὰν δέ τι ὑπεναντίον τούτωι τ[ῶι ὅρκωι] |
ποήσω ἢ μὴ στοιχούντως καθὼ[ς ὤμο]-|σα, ἐπαρῶμαι αὐτός τε
κατ’ ἐμοῦ καὶ σ[ώμα]-|τος τοῦ ἐμαυτοῦ καὶ ψυχῆς καὶ βίου κα[ὶ
τέ]-|κνων καὶ παντὸς τοῦ ἐμαυτοῦ γέν[ους] | καὶ συνφέροντος
ἐξώλειαν καὶ παν[ώλει]-|αν μέχρι πάσης διαδοχῆς τῆς ἐ[μῆς
καὶ] | τῶν ἐξ ἐμοῦ πάντων, καὶ μήτε σ[ώματα τὰ] | τῶν ἐμῶν
ἢ ἐξ ἐμοῦ μήτε γῆ μ[ήτε θάλασ]-|σα δέξαιτο μηδὲ καρποὺς ἐνέγ[κοι
αὐτοῖς]. | κατὰ τὰ αὐτὰ ὤμοσαν καὶ οἱ
ἐ[ν τῆι χώραι] |
πάντες ἐν τοῖς κατὰ τὰς ὑ[παρχίας(?) Σε]-|βαστήοις παρὰ τοῖς
βωμοῖ[ς τοῦ Σεβαστοῦ]. | ὁμοίως τε Φαζιμωνεῖται οἱ [τὴν νῦν
Νεάπο]-|λιν λεγομένην κατοικοῦν[τες ὤμοσαν σύμ]-|παντες ἐν
Σεβαστήωι παρὰ τ[ῶι βωμῶι τοῦ] | Σεβαστοῦ.
|
| —————— |
► Bibliography
Dessau, Inscriptiones Latinae Selectae, Berlin, 1892-1916,
n. 8781 ; Dittenberger, Orientis Graeci Inscriptiones Selectae,
Leipzig, 1903-05, n. 532 ; Cagnat, Inscriptiones Graecae ad Res Romanas Pertinentes,
III, Paris, 1906, n. 137 ; Abbott & Johnson, Municipal
Administration in the Roman Empire, Princeton, 1926, pp. 334-335,
n. 37 ; Magie, Roman Rule in Asia Minor to the End of the Third
Century after Christ, I, Princeton, 1950, 465 ; Ehrenberg & Jones, Documents Illustrating the Reigns
of Augustus and Tiberius, Oxford, 1955, pp. 145-146,
n. 315 ; Herrmann, Der Römische Kaisereid, Göttingen, 1968,
pp. 123-124, n. 4 ; Sherk, The Roman Empire : Augustus to Hadrian,
Cambridge, 1988, p. 31, n. 15 ; Smallwood, The
Jews under Roman rule from Pompey to Diocletian : a study
in political relations, Boston-Leiden, 2001, p. 98. |
| |
| ► Source :
Sandstone stele found at Phazimon ( = Neoklaudiopolis
or Neapolis ), Turkey. |
|
| |
(
C. G. Bruns, Fontes
iuris Romani antiqui, I, Tübingen, 1909, pp. 277-278,
n. 101 ).
|
| |
| IUS
IURANDUM ARITIENSIUM. |
| |
| ( About
AD 37 ) |
| |
| C. Ummidio
Durmio Quadrato, ° leg(ato) C. Caesaris Germanici imp(eratoris) ° pro
pr(aetore). ° |
| Ius
iurandum Aritiensium. ° |
Ex
mei animi sententia, ut ego iis inimicus ° ero, quos C. Caesari
Germanico inimicos esse ° cognovero, et si quis periculum
ei salutiq(ue) eius ° infert inferetque
armis bello internicivo ° terra mariq(ue) persequi non desinam,
quoad ° poenas ei persolverit : neq(ue) me <neque>
liberos meos ° eius salute cariores habebo, eosq(ue), qui
in ° eum hostili animo fuerint, mihi hostes esse ° ducam :
si sciens fallo fefellerove, tum me ° liberosq(ue)
meos Iuppiter optimus maximus ac ° divus Augustus ceteriq(ue)
omnes di immortales ° expertem patria incolumitate fortunisque
° omnibus faxint.
|
| [A. d.]
V idus Mai[as] in ° Aritiense oppido veteri Cn. Acerronio
° Proculo, C. Petronio Pontio Nigrino cos., ° mag(istris)
° Vegeto Tallici, . . . ibio . . . arioni. |
| —————— |
| ► Bibliography
CIL II, n. 172 ; Abbott & Johnson, Municipal
Administration in the Roman Empire, Princeton, 1926, p. 346,
n. 47.
|
| |
| ► Source :
Bronze tablet discovered in Aritium, Portugal, in 1659. |
|
|
(
R. Merkelbach, Die
Inschriften von Assos, Bonn, 1976, n. 26 ).
|
| |
IUS
IURANDUM ASSIORUM
Oath
taken by the city of Assos on the accession of Gaius
|
| |
( About
AD 37 ) |
| |
ἐπὶ
ὑπάτων Γναίου Ἀκερρωνίου | Πρόκλου καὶ Γαΐου Ποντίου Πετρω-|νίου
Νιγρίνου |
|
| ψήφισμα
Ἀσσίων γνώμηι τοῦ δήμου | |
ἐπεὶ
ἡ κατ’ εὐχὴν πᾶσιν ἀνθρώποις ἐλπισθεῖσα Γαΐου | Καίσαρος Γερμανικοῦ
Σεβαστοῦ ἡγεμονία κατήνγελται, | οὐδὲν δὲ μέτρον χαρᾶς εὕρηκε
ὁ κόσμος, πᾶσα δὲ πόλις | καὶ πᾶν ἔθνος ἐπὶ τὴν τοῦ θεοῦ ὄψιν
ἔσπευκεν, ὡς ἂν τοῦ | ἡδίστου ἀνθρώποις αἰῶνος νῦν ἐνεστῶτος,
| |
ἔδοξεν
τῆι βουλῆι καὶ τοῖς πραγματευομένοις παρ’ ἡμῖν | Ῥωμαίοις καὶ
τῶι δήμωι τῶι Ἀσσίων κατασταθῆναι
πρεσ-|βείαν ἐκ τῶν
πρώτων καὶ ἀρίστων Ῥωμαίων τε καὶ Ἑλλή-|νων τὴν
ἐντευξομένην καὶ συνησθησομένην αὐτῶι, | δεηθησομένην τε ἔχειν
διὰ μνήμης καὶ κηδεμονίας | τὴν πόλιν, καθὼς καὶ αὐτὸς μετὰ
τοῦ πατρὸς Γερμανικοῦ | ἐπιβὰς πρώτως τῆι ἐπαρχείαι τῆς ἡμετέρας
πόλεως | ὑπέσχετο | |
| ὅρκος
Ἀσσίων | |
ὄμνυμεν
Δία Σωτῆρα καὶ θεὸν Καίσαρα Σεβαστὸν καὶ τὴν | πάτριον ἁγνὴν
Παρθένον εὐνοήσειν
Γαΐωι Καίσαρι Σεβασ-|τῶι καὶ τῶι σύμπαντι οἴκωι αὐτοῦ, καὶ φίλους
τε κρίνειν, | οὓς ἂν αὐτὸς προαιρῇται, καὶ ἐχθρούς, οὓς ἂν αὐτὸς
προβά-|ληται· εὐορκοῦσιν μὲν ἡμῖν εὖ εἴη, ἐφιορκοῦσιν δὲ τὰ
ἐναν-|τία· | |
| πρεσβευταὶ
ἐπηνγείλαντο ἐκ τῶν ἰδίων | |
| Γάϊος
Οὐάριος Γαΐου υἱὸς Οὐολτινία Κάστος | |
| Ἑρμοφάνης
Ζωΐλου | |
| Κτῆτος
Πισιστράτου | |
| Αἰσχρίων
Καλ<λ>ιφάνους | |
| Ἀρτεμίδωρος
Φιλομούσου | |
οἵτινες
καὶ ὑπὲρ τῆς Γαΐου Καίσαρος Σεβαστοῦ Γερμανικοῦ | σωτηρίας εὐξάμενοι
Διὶ Καπιτωλίωι ἔθυσαν τῶι τῆς πόλε-|ως ὀνόματι. |
|
| |
Latin
translation in C. G. Bruns
|
| |
| Cn. Acerronio
Proculo et C. Pontio Petronio Nigrino coss. |
| Decretum
Assiorum de populi consensu. |
|
Cum ex voto
omnibus hominibus speratus C. Caesaris Germanici Augusti
principatus nuntiatus sit nullumque modum laetitiae inveniat
mundus, omnis autem civitas omnisque gens ad dei adspectum festinaverit,
quasi gratissimo hominibus saeculo iam coepto, |
placuit
ordini et negotiantibus apud nos Romanis et populo Assiorum
decerni legationem ex primis et optimis Romanis et Graecis adituram
et gratulaturam ei petituramque, ut in memoria et cura civitatem
habeat, sicut et ipse, cum primum cum Germanico patre advenit
in provinciam civitatis nostrae, promisit. |
| Iusiurandum
Assiorum. |
Iuramus
per Iovem conservatorem et divum Caesarem Augustum et patriam
virginem sanctam benevolos nos futuros esse erga C. Caesarem
Augustum et universam domum eius, et amicos iudicaturos, quos
ipse elegerit, et hostes, quos ipse censuerit. Vere iurantibus
autem nobis bene eveniat, periurantibus vero contra. |
Legati professi sunt suis impensis : |
C. Varius
C. f. Vol. Castus, |
Hermophanes
Zoili f., |
Ctetus
Pisistrati f., |
Aeschrio
Calliphanis f., |
Artemidorus
Philomusi f., |
qui
etiam ob salutem C. Caesaris Augusti Germanici supplicantes
Iovi Capitolino sacrum fecerunt nomine civitatis. |
| —————— |
| ► Bibliography
Papers of the arch. Institute of America, classical
series I, Boston, 1882, p. 133 ;
Dittenberger, Orientis Graeci Inscriptiones Selectae,
Leipzig, 1903-05, n. 797 ; Bruns, Fontes iuris
Romani antiqui, I, Tübingen, 1909, pp. 278-279,
n. 102 ; Abbott & Johnson, Municipal Administration in the Roman
Empire, Princeton, 1926, pp. 346-347, n. 48 ; Cagnat, Inscriptiones Graecae ad res Romanas pertinentes,
IV, París, 1927, n. 251. |
| |
| ► Source :
Bronze tablet found at Behramkale ( = Assos ),
Turkey, in 1881. |
|
| |
(
S. Riccobono, FIRA
I, Firenze, 1941, pp. 331-332, n. 64 ).
|
| |
| ORDO
SALUTATIONIS SPORTULARUMQUE PROVINCIAE NUMIDIAE. |
| |
| ( AD
361-363 ) |
|
| Ex
au[ctori]tate Ulpi Mariscia|ni u(iri) c(larissimi)
consularis sexfascalis, | promoti primo a domino nostro | inuicto
principe Iuliano, ordo sa|lutationis factus et ita at perpetui|[t]atis
memoriam aere incisus : |
| Primo | senatores
et comites et ex comitibus | et admin[ist]ratores. |
|
Secundo prin|ceps,
cornic[u]lar[ius, Pa]latini. |
Ter[t]io
co|ronati [proui]nc[iae]. |
| [Quart]o
promoti of|ficiales, . . . .tus cum ordi|. . . . ni. |
[Quinto ?
of]ficiales ex ordine. |
Item | qu[a]mt[a
com]moda consequi debeat prin|ceps :
Ad off[icia]lem intra ciuitatem
dan|dum Italic[os] tritici modios quinque | aut
pretium frumenti ; intra p[r]i|mum modios septem
aut pretium mo|diorum septem ; etiam per dena mi|lia bini
modi uel eorum praetia | subcrescant ; s[i]
mitte[n]dus sit tra|ns mare, centum modi uel modio|rum
centum praetium sufficiet. | |
Cornicularius
et commentarien|sis medietatem huius summae com|modi nomine
consequentur. |
Sco|lastici
in postulatione simplici | quincue modios trittici
uel quin|que modiorum praetia consequen|tur ; in contradictione
decem modi|os tritici uel decem modiorum prae|tium consequantur ;
in urguenti | quae finienda sit, quindeci
modios uel | quindeci modiorum praetia conse|quantur. |
Exceptores
in postulatio|ne quinque modios tritici uel quin|que modiorum
praetium consequan|tur ; in contradictione duodeci mo|dios
tritici uel duodeci modiorum | praetium consequantur ;
in definita cau|sa uiginti modios trittici uel uiginti | modiorum
praetia consequantur. |
Car|ta
in postulatione singuli tumi suffici|unt maiores ; in contradictionibus | quaterni
maiores ; in definito nego|tio numquam amplius quam sex
a liti|gatore exigi oportebit. |
Libellensis
in li|bello uno duos modios tritici uel duorum | modiorum
pretium debebit accipere. |
Of|ficialis
missus intra ciuitate duos mo|dios trittici uel duorum modiorum | pretium
consequatur. |
| —————— |
► Bibliography
Poulle, Recueil des notices et mémoires de la Société
archéologique du département de Constantine,
22, 1882, pp. 331-406 ; Mommsen, EE, V
(1884), pp. 629-646 = GS, VIII, pp. 478-499 ;
Pernice, ZSS, 7, 1886, pp. 113-139 ; Kipp,
Die Litisdenuntiation als Prozesseinleitungsform im römischen
Civilprozess, Leipzig, 1887, pp. 202-205 ;
CIL VIII, Suppl. (1894), n. 17896 ;
Bruns, Fontes iuris Romani antiqui, I, Tübingen,
1909, pp. 280-281, n. 103 ; Collinet, La
procédure par libelle, Paris, 1932 ; Riccobono,
FIRA I, Firenze, 1941, pp. 331-332, n. 64 ;
AE 1948, n. 118 ;
Leschi, REA, 50, 1948, pp. 71-100 = Études
d'épigraphie, d'archéologie et d'histoire africaines,
Paris, 1957, pp. 246-266 ; AE 1949,
n. 133 = 1956, n. 134 ; Wenger, Die Quellen des römischen Rechts, Wien,
1953, p. 414 ; Chastagnol, La préfecture urbaine à
Rome sous le Bas-Empire, Paris, 1960, pp. 78 and
274 ; Bourne,
Coleman-Norton & Johnson, Ancient Roman Statutes,
Austin, 1961, pp. 242-243, n. 307 ;
Kaser, Das römisches Zivilprozessrecht, München,
1966, pp. 448-449 and 457-458 ; Panciera, St. Volterra,
II, Milano, 1971, pp. 267-279 ; Crifò, ANRW,
I, 2, 1974, p. 119 ; Chastagnol, BSFN, 30, 1975, pp. 854-857 ;
Girard
& Senn, Les lois des Romains, Napoli, 1977, pp. 396-398,
n. 12 ; AE 1978, n. 892 ; Roda,
Commento storico al Libro IX dell'Epistolario di Q. Aurelio
Simmaco, Pisa, 1981, pp. 164 and 228 ; Crifò,
Libertà e uguaglianza in Roma antica : l'emersione
storica di una vicenda istituzionale, Roma, 1984, p. 95 ;
Hölkeskamp,
Die Entstehung der Nobilität, Stuttgart, 1987,
p. 254 ; Eder & Ampolo, Staat und Staatlichkeit in der frühen römischen
Republik, Stuttgart, 1990, p. 439 ; Mitchell,
Patricians and plebeians : the origin of the Roman
state, Ithaca-London, 1990, p. 175 ; Kehoe,
Law and the rural economy in the Roman Empire, Ann
Arbor, 2007, p. 204.
|
| |
| ► Source :
Stone discovered on the forum of Timgad, Algeria, in 1882. |
|
| |
|
| |
|
| F. K. von Savigny |
|
|
