Edictum Diocletiani de pretiis rerum venalium ( Lauffer )

EDICTUM DIOCLETIANI ET COLLEGARUM DE PRETIIS RERUM VENALIUM

( AD 301 )

Pieter Claesz, Still-life with Turkey-Pie, Rijksmuseum, Amsterdam.

( S. Lauffer, Diokletians Preisedikt, Berlin, 1971 ).

Praefatio I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI XXII XXIII

XXIV XXV XXVI XXVII XXVIII XXIX XXX XXXI XXXII XXXIII XXXIV XXXV XXXVI XXXVII

P r a e f a t i o.

[Imp(erator) Caesar C. Aurel(ius) Val(erius) Diocletian]us P(ius) F(elix) Inv(ictus) Aug(ustus), p[o]nt(ifex) max(imus), Germ(anicus) max(imus) VI, Sarm(aticus) max(imus) IIII, Persic(us) max(imus) II, Britt(anicus) max(imus), Carpic(us) max(imus), Armen(icus) max(imus), Medic(us) max(imus), Adiabenic(us) max(imus), trib(unicia) p(otestate) XVIII, coss(ul) VII, Imp(erator) XVIII, p(ater) p(atriae), procoss(ul),

et Imp(erator) Caesa[r] M Aurel(ius) Val(erius) Maximianus P(ius) F(elix) Inv(ictus) Aug(ustus), p[o]nt(ifex) max(imus), Germ(anicus) max(imus) V, Sarm(aticus) [max(imus) IIII, Persic(us) max(imus) II, Britt(anicus) max(imus), Carpic(us) max(imus), Armen(icus) max(imus), Medic(us) max(imus), Adiabenic(us) max(imus), trib](unicia) p(otestate) XVII, coss(ul) VI, Imp(erator) XVII, p(ater) p(atriae), procoss(ul),

et Fl(avius) Val(erius) Constantius, Germ(anicus) max(imus) II, Sarm(aticus) max(imus) II, Persic(us) max(imus) II, Britt(anicus) max(imus), <Carpic(us)> max(imus), Armenic(us) max(imus), Medic(us) max(imus), Adiaben(icus) max(imus), trib(unicia) p(otestate) VIIII, coss(ul) III, nobil(issimus) Caes(ar),

et G(alerius) Val(erius) Maximianus Germ(anicus) max(imus) II, Sarm(aticus) [max(imus) II, Persic(us) max(imus) II, Britt(anicus) max(imus), Carpic(us) max(imus), Armeni(cus) max(imus), Medic(us) max(imus), Adia]b(enicus) max(imus), trib(unicia) p(otestate) VIIII, coss(ul) III, nobil(issimus) Caes(ar), dicunt :

fortunam rei publicae nostrae, cui iuxta inmortales deo<s> bellorum memoria, quae feliciter gessimus, gratulari licet tranquillo orbis statu et in gremio altissima[e] quietis locato, etiam pacis bonis, p[r]opter quam sudore largo lavoratum est, disponi fideliter adque ornari decenter honestum publicum et Romana dignitas maiestasque desiderant, ut nos, qui benigno favore numinum aestuantes de praeterito rapinas gentium barbararum ipsarum nationum clade conpressimus, in aeternum fundatam quietem [deb]itis iustitiae munimen[ti]s saepiamus.

etenim si ea, quibus nullo sibi fine proposito ardet avaritia desaeviens, quae sine respectu generis humani, non annis modo vel mensibus aut diebus, sed paene horis ipsisque momentis ad incrementa sui et augmenta festinat, aliqua continentiae ratio frenaret, vel si fortunae commun<e>s aequ[o] animo perpeti possent hanc debachandi licentiam, qua pessime in dies eiusmodi sorte lacerantur, dissimulandi forsitam adque reticendi relictus locus videretur, cum detestandam inmanitatem condicionemque miserandam communis animorum patientia temperaret.

sed quia una est cupido furoris indomiti nullum communis necessitudinis habere dilectum, et gliscentis avaritiae ac rapidis aestuantis ardoribus velut quaedam religio apud inprob<o>s et inmodest<o>s existimatur in lacerandis fortunis omnium necessitate potius quam voluntate destitui, adque ultra conivere non possunt, quos ad sensum miserrimae condicionis egestatis extrema traxerunt, convenit prospicientibus nobis, qui parentes sumus generis humani, arbitram rebus intervenire iustitiam, ut, quod speratum diu humanitas ipsa praestare non potuit, ad commune omnium temperamentum remediis provisionis nostrae comferatur. et huius quidem causae, quantum communis omnium conscientia recognoscit et ipsarum rerum fides clamat, paene sera prospectio est, dum hac spe consilia molimur aut remedia inventa cohibemus, ut, qoud expectandum fuit per iura naturae, in gravissimis deprehensa delictis ipsa se emendaret humanitas, longe melius existimantes non ferendae direptionis notas a communibus iudiciis ipsorum sensu adque arbitrio submoveri, quos cottidie in peiora praecipites et in publicum nefas quadam animorum caecitate vergentes inimicos singulis et universis reos atrocissimae inhumanitatis gravis noxa dediderat. ad remedia igitur iam diu rerum necessitate desiderata prorumpimus et securi quidem querellarum, ne ut intempestivo aut superfluo medellae nostrae interventus vel apud inprobos levior aut vilior aestimaretur, qui tot annorum reticentiam nostram praeceptricem modestiae sentientes sequi tamen noluerunt.

quis enim adeo optumsi pectoris et a sensu humanitatis extorris est, qui ignorare possit, immo non senserit in venalibus rebus, quae vel in mercimoniis aguntur vel diurna urbium conversatione tractantur, in tantum se licentiam difusisse pretiorum, ut effrenata livido rapiendi nec rerum copia nec annorum ubertatibus mitigaretur ? ut plane eiusmodi homines, quos haec officia exercitos habent, dubium not sit senper pendere animi[s] etiam de siderum motibus auras ipsas tempestatesque captare neque iniquitate sua perpeti posse ad spem frugum futurarum inundari superis imbribus arva felicia; ut qui detrimentum sui existiment caeli ipsius temperamentis abundantiam rebus provenire.

et quibus senper studium est in questum trahere etiam beneficia divina ac publicae felicitatis afluentiam stringere rursusque anni sterili[tate de seminum] iactibus adque institorum officiis nundinari, qui singuli maximis divitiis diffluentes, quae etiam populos adfatim explere potuissent, consectentur peculia et laceratrices centensimas persequantur, eorum avaritiae modum statui, provinciales nostri, communis humanitatis ratio persuadet.

sed iam etiam ipsas causas, quarum necessitas tandem providere diu prolatam patientiam conpulit, explicare debemus, ut, quamvis difficile sit toto orbe avaritiam saevientem speciali argumento vel facto potius revelari, iustior tamen intellegatur remedii constitutio, cum intemperatissimi homines mentium suarum indomitas cupid[ines desig]natione quadam et notis cogentur agnoscere.

quis ergo nesciat utilitatibus publicis insidiatricem audaciam, quacumque exercitus nostros dirigi communis omnium salus postulat non per vicos modo aut per oppida, se<d> n omni itinere, animo sectionis occurrere, pretia venalium rerum non quadruplo aut oct[uplo, sed i]ta extorquere, ut nomina <a>estim<ati>onis et facti explicare humanae linguae ratio non possit, denique interdum distractione unius rei donativo militem stipendioque privari et omnem totius orbis ad sustinendos exercitus collationem detestandis quaestibus diripientium cedere, ut manu propria spem militiae suae et emeritos labores milites nostri sectoribus omnium comferre videantur, quo depraedatores ipsius rei publica tantum in dies rapiant, quantum habere nesciant ?

his omnibus, quae supra conprehensa sunt, iuste ac merito permoti, cum iam ipsa humanitas deprecari videretur, non praetia venalium rerum – neque enim fieri id iustum putatur, cum plurimae interdum provinciae felicitate optatae vilitatis et velut quodam afluentiae privilegio glorientur – sed modum statuendum esse censuimus, ut, cum vis aliqua caritatis emergeret – quod dii omen averterent –, avaritia, quae velut campis quadam inmensitate diffusis teneri non poter<at>, statuti nostri finibus et moderaturae legis terminis stringeretur. placet igitur ea pretia, quae subditi brevis scriptum designat, ita totius orbis nostri observantia contineri, ut omnes intellegant egrediendi eadem licentiam sibi esse praecisam; non inpedita utique in his locis, ubi copia rerum perspicietur afluere, vilitatis beatitudine, cui maxime providetur, dum praefinita avaritia conpescitur. inter venditores autem emptoresque, quibus consuetudo est adire portus et peregrinas obire provincias, haec communis actus debebit esse moderatio, ut, cum et ipsis sciant in caritatis necessitate statuta rebus pretia non posse transcendi, distractionis tempore ea locorum adque discursuum totiusque negotii ratio subputetur, qua iuste placuisse perspicitur nusquam carius vendituros esse, qui transferunt.

quia igitur et apud maiores nostros hanc ferendarum legum constat fuisse rationem, ut praescripto metu conpesceretur audacia – quod rarum admodum est humanam condicionem sponte beneficam deprehendi et senper praeceptor metus iustissimus officiorum invenitur esse moderator –, placet, ut, si quis contra formam statuti huius conixus fuerit audentia, capitali periculo subiugetur. nec quisquam duritiam statui putet, cum in promptu adsit perfugium declinandi periculi modestiae observantia. eidem autem periculo etiam ille subdetur, qui conparandi cupiditate avaritiae distrahentis contra statuta consenserit. ab eiusmodi quoque noxa inmunis nec ille praestavitur, qui habens species victui adque usui necessarias post hoc statuti temperamentum existmaverit subtrahendas, cum poena vel gravior es<s>e debeat inferentis paenuriam quam contra statuta quatientis. cohortamur ergo omnium devotionem, ut res constituta ex commodo publico benignis obsequis et debita religione <custodi>atur, m[ax]ime cum e<iu>s modi statuto non civitatibus singulis ac populis adque provinciis, sed universo orbi provisum esse videatur, in cuius pe[rnici]em pauci atmodum desaebisse noscantur, quorum avaritiam nec prolxitas temporum nec divitiae, quibus studuisse cernuntur, m[iti]gare aut satiare potuerunt.

[quae pr]etia [in singularem rerum venditionibus ex]cedere nemini licitum sit, [hic i]nfra oste[nditur].

d e f r u g i b u s.

1. frumenti k. mo. [unum] [ж centum] ; 2. hordei k. mo. unum ж s[exaginta] ; 3. centenu<m> sive sicale k. mo. unum ж sexa[ginta] ; 4. mili pisti k. mo. unum ж centu[m] ; 5. mili integri k. mo. [unum] ж quinquaginta ; 6. panicii k. mo. [unum] ж quinquaginta ; 7. speltae mundae k. mo. [unum] ж centum ; 8. <farris k. mo. unum ж - -> ; 9. scandulae sive speltae k. mo. [unum] ж triginta ; 10. <hervuli k. mo. unum ж - -> ; 11. fab<a>e fressae [k. mo. unum] ж centum ; 12. fabae non fress<a>e [k. mo. unum] ж sexaginta ; 13. lenticlae [k. mo. unum] ж centum ; 14. herbiliae [k. mo. unum] ж octoginta ; 15. pisae fractae [k. mo. unum] ж centum ; 16. pisae non fractae [k. mo.] unum ж sexaginta ; 17. ciceris [k. mo. un]um ж centum ; 18. hervi [k. mo. unum] ж centum ; 19. avenae [k. mo. unum] ж triginta ; 20. faeni Graeci [k. mo. unum] ж centum ; 21. lupini crudi [k. mo. unum] ж sexaginta ; 22. lupini cocti [Ital. s. unum] ж quattuor ; 23. fasioli sicci [k. mo. unum] ж centum ; 24. lini seminis [k. mo. unum] ж centum quinquaginta ; 25. [oryz]ae mundae [k. mo. unum] ж ducentis ; 26. [tisana]e mundae [mo. unum] ж centum ; 27. [alicae mun]dae [mo. unum] ж ducentis ; 28. [s]esami k. mo. unum ж ducentis ; 29. faen seminis k. mo. unum ж triginta ; 30. Medicae seminis k. mo. unum ж centum quinquaginta ; 31. cannabis seminis k. mo. unum ж octoginta ; 32. viciae siccae k. mo. unum ж octoginta ; 33. papaveris k. mo. unum ж centum quinquaginta ; 34. cymini mundi k. mo. unum ж ducentis ; 35. seminis raphanini k. mo. unum ж centum quinquaginta ; 36. sinapis k. mo. unum ж centum quinquaginta ; 37. sinapis confectae Itali(cum) s. unum ж octo.

II.

i t e m d e v i n i s.

1. Piceni Italicum s. unum ж triginta ; 2. Tiburtini Italicum s. unum ж triginta ; 3. Sabini Italicum s. unum ж triginta ; 4. Aminnei Italicum s. unum ж triginta ; 5. Saiti Italicum s. unum ж triginta ; 6. Surrentini Italicum s. unum ж triginta ; 7. Falerini Italicum s. unum ж triginta ; 8. item vini veteris primi gustus Ital. s. unum ж viginti quattuor ; 9. vini veteris sequentis gustus Ital. s. unum ж sedecim ; 10. vini rustici Ital. s. unum ж octo ; 11. cervesiae <sive> cami Italicum s. unum ж quattor ; 12. zythi Italicum s. unum ж duobus ; 13. item caroeni Maeoni Italicum s. unum ж triginta ; 14. chrysattici Italicum s. unum ж viginti quattuor ; 15. decocti Italicum s. unum ж sedecim ; 16. [def]ritis Ital. s. unum ж viginti ; 17. conditi Ital. s. unum ж viginti quattuor ; 18. apsinthi Ital. s. unum ж viginti ; 19. rhosati Ital. s. unum ж viginti.

III.

i t e m o l e i, a c e t i, l i q u a m i n i s, s a l i s, m e l l i s.

1. olei floris Ital. s. unum ж quadraginta ; 2. olei sequentis Ital. s. unum ж viginti quattuor ; 3. olei cibari Ital. s. unum ж viginti quat[tuor] ; 4. olei raphanini Ital. s. unum ж octo ; 5. aceti Ital. s. unum ж sex ; 6. liquaminis primi Ital. s. unum ж se[decim] ; 7. lquaminis secundi Ital. s. unum ж d[uodecim] ; 8. salis <k.> mo. unum ж centum ; 9. salis conditi Italicum s. unum ж o[cto] ; 10. mellis optimi Ital. s. unum ж qu[adraginta] ; 11. mellis secundi Ital. s. unum ж vig[inti quattuor] ; 12. mellis Phoenicini Ital. s. unum ж octo.

IV.

i t e m c a r n i s.

1. carnis porcinae Ital. po. unum ж duodecim ; 2. carnis bubulae Ital. po. unum ж duodecim ; 3. carnis caprinae sive vervecinae Ital. po. unum ж o[c]to ; 4. vulvae Ital. po. unum ж viginti quattuor ; 5. suminis Ital. po. unum ж viginti ; 6. ficati optimi Ital. po. unum ж sedecim ; 7. laridi optimi Ital. po. unum ж sedecim ; 8. per<n>ae optimae petasonis sive Menapicae vel Cerritanae Ital. po. unum ж viginti ; 9. per<n>ae optimae petasonis Marsicae Ital. po. unum ж viginti ; 10. adipis recentis Ital. po. unum ж duodecim ; 11. axungiae Ital. po. unum ж duodecim ; 12. ungellas quattuor et aqualiculum pretio, quo caro distrahitur ; 13. isicium porcinum unciae unius ж duobus ; 14. isicia bubula Ital. po. unum ж decem ; 15. Lucanicarum Ital. po. unum ж sedecim ; 16. Lucanicarum bubularum Ital.po.un(um) ж decem ; 17. fasianus pastus ж ducentis quinquaginta ; 18. fasianus agrestis ж centum viginti quinque ; 19. fasiana pasta ж ducentis ; 20. fasiana non pasta ж centum ; 21. anser pastus ж ducentis ; 22. anser non pastus ж centum ; 23. pullo[r]um par unum ж sexaginta ; 24. perdix unus ж triginta ; 25. turtur singul[ari]s [unus] ж sedecim ; 26. turtur agrestis unus ж duodecim ; 27. turdorum decuria ж sexaginta ; 28. palumborum par ж viginti ; 29. columbinorum par ж viginti quattuor ; 30. attagena [una] ж viginti ; 31. anatum par ж quadraginta ; 32. lepus ж centum quinquaginta ; 33. cunic[ulus] ж quadraginta ; 34. [am]pe[liones singulares n. decem] ж quadraginta ; 35. [ampeliones agrestes n. decem] ж viginti ; 36. [ficedulae n. decem] ж quadraginta ; 37. [passeres n. decem] ж sedecim ; 38. [glires n. dec]em ж quadraginta ; 39. [pa]bus ma[s] ж trecentis ; 40. [pabus] femina ж ducentis ; 41. coturnices n. <decem> ж viginti ; 42. sturni n. decem ж viginti ; 43. aprunae Ital. po. ж sedecim ; 44. cerbinae Ital. po. I ж duodecim ; 45. dorci sibe caprae vel dammae Ital. po. I ж duodecim ; 46. porcelli lanctantis in po. I ж sedecim ; 47. agnus in po. I ж duodecim ; 48. haedus in po. I ж duodecim ; 49. sevi Ital. po. I ж sex ; 50. butyri Ital. po. I ж sedecim.

i t e m p i s c i s.

1. piscis aspratilis marini Ital. po. I ж viginti quattuor ; 2. piscis secundi Ital. po. I ж sedecim ; 3. piscis flubialis optimi Ital. po. unum ж duodecim ; 4. piscis secundi flubialis Ital. po. unum ж octo ; 5. piscis salsi Ital. po. unum ж sex ; 6. ostriae n. centum ж centum ; 7. echini n. centum ж quinquaginta ; 8. echini recentis purgati Ital. s. unum ж quinquaginta ; 9. echini salsi Ital. s. unum ж centum ; 10. sphonduli marini n. centum ж quinquaginta ; 11. casei sicci <marini> Ital. po. unum ж duodecim ; 12. sardae sive sardinae Ital. po. unum ж sedecim.

VI.

[ i ] t e m < d e o l e r i b u s, p o m i s e t o v i s >.

1. cardus maiores n. quinque ж decem ; 2. sponduli n. decem ж sex ; 3. intiba optima n. decem ж decem ; 4. <intiba> sequentia n. decem ж quattuor ; 5. malvae maximae n. quinque ж quattuor ; 6. malvae sequent<e>s n. decem ж quattuor ; 7. lactucae optimae n. quinque ж quattuor ; 8. <lactucae> sequentes n. decem ж quattuor ; 9. coliculi optimi n. quinque ж quattuor ; 10. <coliculi> sequentes n. decem ж quattuor ; 11. cymae optimae fascem unum ж quattuor ; 12. porri maximi n. decem ж quattuor ; 13. <porri> sequentes n. viginti ж quattuor ; 14. betae maximae n. quinque ж quat[t]uor ; 15. <betae> sequentes n. decem ж q[uat]tuor ; 16. radices maximae [n.] decem ж quattuor ; 17. <radices> sequentes n. viginti ж quattuor ; 18. rapae maximae n. decem ж quattuor ; 19. <rapae> sequentes [n. vig]int[i] жquattuor ; 20. ceparum siccarum I[tal.] m. I ж quinquaginta ; 21. cepae viridis prim[ae] n. viginti q[uinqu]e ж quattuor ; 22. <cepae viridis> sequentes n. quinquaginta ж quattuor ; 23. alei Ital. mo. unum ж sexaginta ; 24. sisinbriorum fascis in n. viginti ж decem ; 25. capparis Ital. mo. unum ж centum ; 26. cucurbitae primae n. decem ж quattuor ; 27. <cucurbitae> sequentes n. viginti ж quattuor ; 28. cucumeres primi n. decem ж quattuor ; 29. <cucumeres> sequentes n. viginti ж quattuor ; 30. melopepones maiores n. duo ж quattuor ; 31. <melopepones> sequentes n.quattuor ж quattuor ; 32. pepones n. quattuor ж quattuor ; 33. fasiolorum fascis habens n. XXV ж quattuor ; 34. asparagi hortulan[i] fascis habe<n>s n. XXV ж sex ; 35. asparagi agreste[s] no. quinquaginta ж quattuor ; 36. rusci fascs habe[n]s no. sexaginta ж quattuor ; 37. ciceris viridis fa[sc]iculi no. quattuor ж quattuor ; 38. fabae viridis pu[rg]atae Ital. s. unum ж quattuor ; 39. fasioli viridis purg[a]ti Ital. s. unum ж quattuor ; 40. germina palmae [s]ive elatae no. quattuor ж quattuor ; 41. bulbi Afri siv[e] Fa[b]riani maximi no.viginti ж duodecim ; 42. bulbi minores no. <q>uadraginta ж duodecim ; 43. ova n. <q>uattuor ж <q>uattuor ; 44. parstinacae maximae fascis habens no. viginti quinque ж sex ; 45. <parstinacae> seque[ntes fascis habens no. quinquaginta] ж sex ; 46. cuchlia[e maximae] no. viginti ж quattuor ; 47. <cuchliae> sequente[s] no. quadraginta ж quattuor ; 48. condimen[torum] praemiscuorum fa<sce>s n. octo ж quattuor ; 49. castaneae n. centum ж quattuor ; 50. nuces optimae virides n. quinquaginta ж quattuor ; 51. nuces siccae no. centum ж quattuor ; 52. amygdalarum purgatarum Ital. s. unum ж sex ; 53. cardnucium Abellanarum purgatarum It. s. unum ж quattuor ; 54. nuclei pinei purgati Ital. s. unum ж duodecim ; 55. pistaciorum Ital. s. unum ж sedecim ; 56. zizyphorum Ital. s. unum ж quattuor ; 57. cerasorum p. quattuor ж quattuor ; 58. praecocia n. decem ж quattuor ; 59. duracina maxima n. decem ж quattuor ; 60. <duracina> sequentia n. viginti ж sex ; 61. Persica maxima n. decem ж quattuo[r] ; 62. <Persica> sequentia n. viginti ж quattuo[r] ; 63. pira maxima [n. de]cem [ж - -] ; 64. <pira> sequentia [n. vi]ginti ж [- -] ; 65. mala optima Mattiana sive Saligniana n. X ж q[u]attuor ; 66. mala sequentia no. viginti ж quattuor ; 67. mala minora no. quadrag(inta) ж quattuor ; 68. rosae no. c[e]ntum ж octo ; 69. pruna cerea maxima no. tr[ig]inta ж quattuor ; 70. pruna cerea sequentia no. quadraginta ж quattuor ; 71. mala granata maxima no. decem ж octo ; 72. mala granata sequentia no. viginti ж octo ; 73. mala Cydonea no. de[c]em ж quattuor ; 74. mala Cydonea sequentia no. viginti ж quattuor ; 75. citrium maximum ж v[i]ginti quattuor ; 76. citrium sequens ж sedecim ; 77. mora fiscilla capiens Ita[l.] s. unum ж quattuor ; 78. ficus optimae no. viginti quinque ж quattuor ; 79. ficus sequentes no. quadraginta ж quattuor ; 80. uvae duracinae seu bumastae po. IIII ж quattuor ; 81. dactulos Nicolaos optimos octo ж quattuor ; 82. dactulos Nicolaos sequentes no. sedecim ж quattuor ; 83. palmulas no. viginti quinque ж quattuor ; 84. ficus Caricas no. viginti quinque ж quattuor ; 85. Caricae pressae s.unum ж quattuor ; 86. Damascena moneaea sicca n. octo ж quattuor ; 87. Damascena moneaea sequentia numero sedecim ж quattuor ; 88. ficus du[plices] p. unum ж quattuor ; 89. olivae Tarsicae numero viginti ж quattuor ; 90. olivae columbades numero quadraginta ж quattuor ; 91. olivae nigrae s. Ital. unum ж quattuor ; 92. uve passae fabriles s. Ital. unum ж octo ; 93. uvae assae maximae s. Ital. unum ж quattuor ; 94. terracuberum p. unum ж sedecim ; 95. lactis ovilli s. Ital. unum ж octo ; 96. casei recentis Ital. p. unum ж octo.

VII.

d e m e r c e d i b u s o p e r a r i o r u m, d e a e r a m e n t o.

de mercedibus oper[arior]um.

1. operario rustico p[asto diu]rni ж viginti quinque ; 2. [- - - - diurni ж quinquaginta] ; 3. lapidario structori pas[to diurni] ж quinquaginta ; 4. fabro intestina[ri]o ut sup[ra diur]ni ж quinquaginta ; 5. fabro tignario ut supra [diurni ж quinquaginta] ; 6. calcis coctori ut supra [diurni] ж quinqua[ginta] ; 7. marmorario ut supra [diurni] ж sexag[inta] ; 8. musaeario ut supra diurni ж sexa[ginta] ; 9. tessellario ut supra [diu]r<n>i ж qu[inquaginta] ; 10. pictori parietario ut supra diurni ж septuagin[ta quinque] ; 11. pictori imaginario ut supra diurni ж centum quin[quaginta] ; 12. carpentario ut supra diurni ж quinqua[ginta] ; 13. fabro ferrario ut supra diurni ж quinquag[inta] ; 14. pistori ut supra diurni ж quinquagin[ta] ; 15. naupego in navi maritima ut supra diurni ж sexaginta ; 16. naupego in navi amnica ut supra diurni ж quinquagint[a] ; 17. lateris crudi ad laterculos diurnam mercedem, in lateribus quattuor pedum vinum, ita ut ipse sibi inpensam praep[a]ret, pasto ж duos ; 18. item lateris ex luto diurnam mercedem, in lateribus no. octo, ita ut ipse sibi inpensam praeparet, pasto ж duos ; 19. camelario sibe asinario et burdonario pasto diurni ж viginti q[ui]nque ; 20. pastori pasto diurnos ж viginti ; 21. mulioni pasto diurnos ж viginti quinque ; 22. mulomedico tonsurae et aptaturae pedum in capite uno ж sex ; 23. deple<tu>rae et purgatrae capitis per singula capita ж viginti ; 24. tonsori per homines singulos ж duos ; 25. tonsori pec<o>rum in uno capitae pasto ж duos.

De aeramento.

26. aerario in orichalco mercedis in po. I ж octo ; 27. aerario in cupri in po. I ж sex ; 28. aerario in vasculis diversi generis in po. I ж sex ; 29. aerario in si<g>illis vel statuis in po. I ж quattuor ; 30. aerario indctilis aeramenti in po. I ж sex ; 31. plastae imaginario diurnae mercedis pasto ж septuaginta quinque ; 32. reliquis plastis gypsariis p<as>tis diurnos ж quinquaginta ; 33. aquario omni die operanti pasto diurnos ж viginti quinque ; 34. cloacario omni die operanti pasto diurnos ж viginti quinque ; 35. samiatori in spatha ex usu ж viginti quinque ; 36. samiatori in casside e<x> usu ж viginti quinque ; 37. samiatori in securi ж sex ; 38. samiatori in bipenni ж octo ; 39. samiatori vagina spat<h>ae ж cen[tum] ; 40. membranario in [qua]t<erni>one pedali pergamen[i ve1] croca[ti] ж XL ; 41. scriptori in sc<ri>ptura optima versus n. centum ж XXV ; 42. sequ[enti]s scripturae versuum no. centum ж XX ; 43. tabellanioni in scriptura libelli vel tabularum [in ver]sibus no. centum [ж] X ; 44. bracario pro excisura et <o>rnatura pro birro qualitatis primae ж se<xa>[ginta] ; 45. <bracario> pro birro qualitatis secundae ж quadrag[inta] ; 46. <bracario> pro caracalla maiori ж viginti q[uinque] ; 47. <bracario> pro caracalla minori ж viginti ; 48. <bracario> pro bracibus ж viginti ; 49. <bracario> pro udonibus ж quattuor ; 50. sarcinatori in veste subtili replicatrae ж sex ; 51. eidem aperturae cum subsutura holosericae ж quinquaginta ; 52. eidem aperturae cum subsutura supsericae ж triginta ; 53. <eidem aperturae cum> [sub]suturae in veste grossiori ж quattuor ; 54. [c]entunclum equestrae quoactile album sive nigrum librarum trium ж centum ; 55. [c]entunclum primum ornatum ab acu ponderis supra script[i] ж CC quinq[uaginta] ; 56. [color]atori [in] tunica muliebri vulgari rudi ж sedecim ; 57. <coloratori in tunica muliebri vulgari> ab usu ж decem ; 58. <coloratori> in strictoria virili de tela ж decem ; 59. <coloratori in strictoria virili> ab usu ж sex ; 60. <coloratori> in infantili rud ж sex ; 61. <coloratori in infantili> ab usu ж dos ; 62. <coloratori> sagum sive rachanam rudi ж sedecim ; 63. <coloratori sagum sive rachanam> ab usu ж sex ; 64. <coloratori> in tapete rudi ж viginti quattuor ; 65. <coloratori in tapete> ab usu ж decem ; 66. ceromatitae in singulis discipulis menstruos ж quinquaginta ; 67. paedagogo in singulis pueris menstruos ж quinquaginta ; 68. magistro instituto<ri> litterarum in singulis pueris menstruos ж L ; 69. calculatori in singulis pueris menstruos ж septuaginta quin<que> ; 70. notario in singulis pueris menstruos ж septuaginta quinque ; 71. librario sive antiquario in singulis discipulis menstruos ж quinquaginta ; 72. <g>rammatico Graeco sive Latino et geometrae in singulis discipulis menstruos ж ducentos ; 73. oratori sive sophistae in singulis discipulis menstruos ж ducent<o>s quinquaginta ; 74. advocato sive iuris perito mercedis in postulatione ж ducentos quinquaginta ; 75. advocato sive iuris perito mercedis in cognitione ж mille ; 76. architecto magistro per singulos pueros menstruos ж centum ; 77. capsario in singulis labantibus ж duos ; 78. balneatori privatario in singulis lavantius ж duos.

VIII.

< d e p e l l i b u s, d e c o r i i s, d e s e g e s t r i b u s >.

de pellibus Babylonicis seu Trallianis vel Phoeniceis.

1. pellis Babylonica primae formae ж quingentis ; 2. <pellis Babylonica> formae secundae ж quadr<in>g<e>nt<is> ; 3. pellis Tralliana ж ducentis ; 4. pellis Phoenicea ж centum ; 5. pellis lacc<he>na ж trecentis.

de coriis bubuli.

6. corium bubulum infectum formae primae ж quingentis ; 7. idem confectum ad sol<er>anda calceamenta ж septi<n>gentis quinquaginta ; 8. <idem confectum> ad loramenta et cetera ж sescentis ; 9. corium secundae formae infectum ж trecentis ; 10. idem [confectum ж quadringentis] ; 11. pell[is ca]prina [maxim]a infecta [ж quadraginta] ; 12. [ead]em [con]fecta ж [quinquaginta] ; 13. pellis [verve]cina maxima infecta ж [viginti] ; 14. eadem c[on]fecta ж tr[iginta] ; 15. pellis bellearis prima ж cen[tum] ; 16. pileum factum ж ducen[tis] ; 17. pellis haedina infecta ж decem ; 18. eadem confecta ж sedecim ; 19. pellis hyaenae infecta ж quadraginta ; 20. eadem confecta ж sexaginta ; 21. pellis dorci infecta ж decem ; 22. eadem confecta ж quindecim ; 23. pellis cervin(a) primae formae infecta ж septuaginta V ; 24. eadem [c]onfecta ж centum ; 25. pellis oviferi infecta ж [XX] ; 26. eadem confecta ж XXX ; 27. pellis lupina infecta [ж viginti q]uinque ; 28. eadem confecta [ж quadrag]inta ; 29. pellis melina infecta жX ; 30. eadem con[fect]a [ж quindecim] ; 31. pellis castorina in[fecta ж viginti] ; 32. eadem co<n>fecta [ж triginta] ; 33. pellis ursina maxima inf[ecta ж centum] ; 34. eadem confecta [ж centum quinq]uaginta ; 35. pellis lui cervari infecta [ж quadr]aginta ; 36. eadem confecta [ж sexaginta] ; 37. pellis vituli marini infecta [ж mi]lle ducentis quinquaginta ; 38. eadem confecta ж mille quingentis ; 39. pellis leopardina infecta ж mille ; 40. eadem confecta ж mille ducentis quinquaginta ; 41. pellis leonina confecta ж mille.

de segestribus.

42. segestrae de caprinis <v>illis n. octo ж sescentis ; 43. pulicare tenerrimum et maximum ж sescentis.

IX.

d e   f o r m i s   c a l i g a r i b u s,   d e   c a l i g i s,   d e   s o l e i s   e t   g a l l i c i s,
d e   s o l e i s   B a b y l o n i c i s   e t   p u r p u r e i s   e t   P h o e n i c e i s   e t   a l b i s,
          d e   f u r n i s   d o m e s t i c i s.

de formis caligaribus

1. formae caligares maximae ж centum ; 2. formae secundae mensurae ж octaginta ; 3. formae muliebres ж sexaginta ; 4. formae infantiles ж triginta.

de caligis.

5. caligae primae formae mu<li>onicae sive rusticae par sine clavis ж CXX ; 6. caligae militares sine clavo ж centum ; 7. calcei patricii ж centum quinquaginta ; 8. calicae senatorum ж centum ; 9. calicae equestres ж septuaginta ; 10. caligae muliebres pa<r> ж sexaginta ; 11. ca[m]pagi militares ж septuaginta quinque.

de soleis et gallicis.

12. gallicae viriles rusticanae bisoles par ж octaginta ; 13. gallicae viriles monosoles par ж quinquaginta ; 14. [gal]licae cursoriae par ж sexaginta ; 15. [tau]rinae muliebres bisoles par ж quinquaginta ; 16. [taurin]ae muliebres monosoles par ж triginta.

[de so]leis Babylonicis et purpureis et Phoeniceis et albis.

17. [soleae] Babyl<o>nicae par ж centum viginti ; 18. [socci] purpurei sive Phoenicei par ж sexaginta ; 19. [socci albi par ж - -].

[de furnis domesticis].

20. [soc]ci vi[riles par] ж LX ; 21. [so]cci muliebres pa[r] ж L ; 22. [socci i]nauratae ж LXXX ; 23. socci Babylonici purp[urei] ж LXXX ; 24. taurinae inauratae ж LXXV ; 25. taurinae lanatae [ж qui]nq[uaginta].

d e l o c r a m e n t i s, d e z o n i s m i l i t a r i b u s, d e u t r i b u s, d e s c o r t i i s.

de locramentis.

1. averta primae formae in caruca ж mille quin[gentis] ; 2. scordiscum militarem ж quingent[is] ; 3. parammas mulares cum flagello ж octingenti[s] ; 4. capistrum equestrae cum circulis et ducali ж septuaginta V ; 5. frenum equestre cum salibario instructum ж centum ; 6. frenum mulare cum capistello ж centum biginti ; 7. capistrum mu[la]re ж octaginta.

de zonis militar[ibus].

8. zona Babulonica [lata - -] ж centum ; 9. item lata [Alexandrina] ж ducentis ; 10. subalare Ba[bulonicum] ж centum ; 11. zona alba [dig]itorum quattuor ж sexaginta ; 12. item digit[orum se]x par ж septaginta quinque.

de utribus.

13. utrem primae formae ж centum viginti ; 14. utrem olearium primae formae ж centum ; 15. [in] utrem mercedem diurnam ж duobus.

de scortiis.

16. scortia in sexstario uno par ж viginti ; 17. thecam cannarum n. quinque ж quadraginta ; 18. flagellum mulionicum cum virga ж sedecim ; 19. corigiam aurigalem ж duobus.

► Bibliography

AE 1890, n. 55 ; n. 66 ; Arnold, EHR, 86, 1907, pp. 325-328 ; Ath. Mitth., 17, 1892, pp. 156 ss. ; Aurelius Victor, Caes., 39, 45 ; Ballance, Erim, Reynolds & Wild, JRS, 60, 1970, pp. 120-141 ; Besnier in Glotz, Histoire générale : Histoire Romaine, IV, Paris, 1937, pp. 314-317 ; Bingen, BASP, 3, 1965, pp. 14-15 ; Blümner, RE, V, 1905, c. 1947-1957 ; Bücher, Zeitschr. für die gesammt. Staatwissensch., 50, 1894, pp. 189 ss., 672 ss. ; Buckler & Calder, Monumenta Asiae Minoris Antiqua, IV, Manchester, 1933, n. 330 / VIII, Manchester, 1962, n. 425 ; CIL III, pp. 801-841, 1055-1058, 1909-1953, 2208-2211, 2328 ; Crawford, Erim, JRS, 60, 1970, pp. 120-140 ; Crawford, Erim & Reynolds, JRS, 61, 1971, pp. 171-177 ; Dessau, Inscriptiones Latinae Selectae, Berlin, 1892-1916, n. 642 ; Erim & Reynolds, JRS, 63, 1973, pp. 99-110 ; FIRA I, Firenze, 1941, p. 398 ; Forster, JHS, 25, 1905, pp. 260-262 ; Giacchero, Edictum Diocletiani, Genova, 1974 ; Graser, The Edict of Diocletian, Baltimore, 1940 ; Guarducci, Rendic. Pontif. Accad. Archeol., 16, 1940, pp. 11 ss. ; Guarducci, Inscriptiones Creticae, I, Rome, 1935, n. 59 / III, Rome, 1942, n. 64 ; Inscriptiones Graecae, XII, 6, 1, n. 167 ; Jacopi, Monumenti Antichi Lincei, 38, 1939, pp. 131 ss. ; Karajovic-Stancovic, 51e Session de la SIHDA, Crotone/Messine, 1997 ; Lactantius, Mort. Pers., VII, 6 ; Lafoscade, De Epistulis Imperatorum Magistratuumque Romanorum, Paris, 1902, n. 82 ; Loring, JHS, 11, 1890, pp. 229 ss. ; Lot, La Gaule, Paris, 1947, p. 325 ; Mommsen & Blümner, Der Maximaltarif des Diocletian, Berlin, 1893 ; Mommsen, GS, II, pp. 292 ss., 312 ss., 323 ss. ; Monum. Asiae Minoris Ant., IV, 1933, p. 330 ; Papers of the American School at Athens, 1892, pp. 233-244 ; Reynolds, ZPE, 34, 1979, p. 46 ; Reynolds in Frei-Stolba & Speidel, Fest. Hans Lieb, Basel, 1995, pp. 17-28 ; Rostovtzeff, RE, VII, 1912, c. 143 ; Rostovtzeff, The social and economic history of the Roman Empire, Oxford, 1926-27, p. 528, n. 9, and 590, n. 20 ; Roueché, Aphrodisias in late Antiquity : The Late Roman and Byzantine Inscriptions, London, 1989, n. 231 ; Tod, JHS, 24, 1904, pp. 195 ss. ; Waddington, Édit de Dioclétien établissant le maximum dans l'Empire Romain, Paris, 1864.